Студопедия Главная Случайная страница Обратная связь

Разделы: Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника

VI–IX ғасырлардағы Қазақстан мәдениеті




Ø Қала және дала тұрғындарының материалдық мәдениеті

  1. Ерте орта ғасыр кезінде қалаға айналған: қыстаулар.
  2. VI-IX ғасырларда түріктердің қалалық мәдениеті дамыған аймақ: Оңтүстік Қазақстан және Жетісу.
  3. VI-IX ғасырларда қалалық мәдениет дамыған, Тараз, Талхир (Талғар), Алмалық, Қойлық қалалары орналасқан өңір: Жетісу.
  4. VI-IX ғасырларда отырықшылық мәдениет орталығы болған Отырар, Йасы, Сығанақ, Сауран қалалары орналасты:Оңтүстік Қазақстан.
  5. VI–IX ғасырларда Қазақстанның оңтүстігі мен Жетісуда болған әлеуметтік–экономикалық өзгерістер:

R Мал өсірумен шұғылданатын тұрғындар арасындағы кедейленген топтар егіншілікпен, қолөнермен айналысып, қыстақтар мен қала тұрғындарының санын көбейтті.

R Қала мен дала тұрғындарының арасында экономикалық байланыс дамыды.

  1. Орта ғасырлық қалалардың құрылыс жүйесі үш бөліктен жасалған:

1. Орталық бөлік (цитадель) à бай-шонжарлар.

2. Екінші бөлік (шахристан) à тұрмысы орташа қалыптағы тұрғындар, қолөнер шеберлері.

3. Үшінші бөлік (рабад) à егіншілер, кедейлер.

  1. Сайрам қаласының қытай жылнамаларындағы атауы: Испиджаб.
  2. Оңтүстік Қазақстанда маңызды сауда орталығы болған «көпестер» қаласы атанған: Тараз.
  3. Киіз үй туралы деректер кездесетін елдер:Араб, Қытай.
  4. Көшпелілердің материалдық мәдениетінен мәлімет беретін:Қару-жарақтар.
  5. Қолөнер бұйымдарын жасауда түріктер ерекше көңіл бөлген зат: Кісе белдік.

v Шонданайда сақталған заттар: қайрақ, шапқы.

v Қында сақталған зат: пышақ.

v Оқшантайда сақталған зат: мылтықтың оқ-дәрісі.

  1. Түріктер қажетті киімдердің барлығын: өздері тікті.
  2. Қала тұрғындарының арасында қыш құмыра жасау өнерінің жақсы даму себебі:Қала тұрғындары бір жерде тұрақты өмір сүруі, шеберханалардың болуы.
  3. Түріктер кен қорыту ісімен таныс: V ғасырдан.

R VIII–IX ғасырларда күміс заттарды шығару өндірістің негізгі түріне айналған аймақ: Жетісу.

v Түсті металдар өндірілген аймақтар: Шу, Іле бойлары мен Қаратау.

 

Ø Сауда мен ақша айналымы

  1. Сауда негізгі үш бағытта жүрген:

1. Халықаралық сауда.

2. Қалалардың өз аумағындағы сауда.

3. Қала мен дала арасындағы сауда.

  1. Ерте орта ғасырларда Қазақстанның оңтүстігі мен Жетісу өңірінде халықаралық сауданың дамуына ықпал етті:Ұлы Жібек жолы.
  2. Сауда қатынасын дамыту мақсатында Иран, Византия елдеріне елшіліктер жіберіп, байланыс орнатуға ұмтылған түрік қағаны: Иштеми.
  3. Ерте орта ғасырларда Жетісу жерінде теңге шығару ісін дамытқан: Түргештер.
  4. Таразда табылған түргеш теңгелері соғылған кезең: VIII ғасыр.
  5. Кангу Тарбан деген түрік бірлестіктерінің теңгелері табылған: Сырдария бойындағы қалалардан.

 

Ø Архитектура және өнер (VI – IX ғ.)

  • Архитектура латынша құрылысшы деген мағына білдіреді. Құрылыс дегеніміз – жобасы күрделі, биік, әсем салынған архитектуралық ғимарат.
  1. VII–VIII ғасырлар арасында басталып, бітпей қалған Тараз қаласынан 40 км жерде орналасқан ғимарат: Ақыртас (Тасақыр).

v Ақыртас аталу себебі, құрылыс материалына пайдаланылған тас блоктардың бір жағы ақыр сияқты ойылған.

  1. Қазақстан мен Қарақалпақстан шекарасы арасында орналасқан ортағасырлық сәулет өнері туындыларының бірі:Білеулі ғимараты.
  2. Су сақтау әрі белгі мақсатымен құдықтардың үстіне тұрғызылған күмбезді ескерткіш:Сардоба.
  3. VI–IX ғасырларда қазақ жерінде салынған сардоба: Мырзарабат және Якка.

v Екі сардоба да Мырзашөл керуен жолының бойына салынған.

  1. VI–IX ғасырларда салынған Мырзарабат және Якка сардобаларының құрылыс жүйесі және жобасы ұқсас: Киіз үйге.
  • VI-IX ғасырлар арасында Қазақстанда дами бастаған архитектуралық құрылыстың бір сипаты діни сенімге байланысты.
  1. VIII ғасырда Қарлұқ, Қимақ қағанаттар дәуірінде кең тараған, құрылыс жүйесі киіз үйге ұқсас діни құрылыс жүйесі:Дың ескерткіштері.

v Дың қаза болған адамды жерлеген жерге тұрғызылған,ислам дініне дейінгі қазақ жеріндегі сәулет құрылысының бір түрі.

v Дың ескерткіштерінің көп сақталған жерлері: Орталық Қазақстан, Жетісу, Тарбағатай, Маңғыстау.

  1. VII ғасырдың аяғы және VIII ғасырдың басында Ақбешімде (Суяб) салынған діни құрылыс:Будда ғибадатханалары.
  2. Ислам дінінің архитектуралық құрылыс жүйелері салына бастаған уақыт:ІХ ғасырдың екінші жартысы.
  3. Баба-Ата мешітінің сыртқы көрінісіндегі жартылай сфера тәрізді күмбездер саны: 5 (бес).

 

Ø Бейнелеу өнері. Мүсін өнері

  1. Орта ғасырдың басында сәндеудің ең жақсы сақталған түрі – саз сылақтың қалың қабатын қөркемдеп оймыштау.

v Құйрықтөбе қамалы (Отырар маңы) –салтанатты жиын өткізетін залдың аркалары мен төбе тақтайларында бедерлеп салынған құдай суреттері болған. Суреттердің сюжеттері діни және мифтік сипатта болған.

  1. Көне түрік дәуіріндегі тас мүсіндердің орхон жазуындағы атауы:«Балбық».
  2. Бабалар құрметіне қабір басына қойылатын мүсін тас:Балбал тас.
  3. Қазақстандағы түрік дәуірінде кең тараған балбал мүсіндері негізінен жасалды: Тастан.
  4. «Күлтегін» жазуының авторы: Йолығ-тегін

v Ол әкесі Білге қағанға ескерткіш орнатқанда: «Әкем қағанға балбық тіктім» деп жазған.

  1. Түріктердің ата-баба аруағына табынғандықтарына дәлел: Балбал тастар.
  • Балшықтан жасалып, үстінен лай қабаты жағылып, бет-әлпеті қызыл сырмен боялғанбудда мүсіндері табылған:Жетісудағы қалалардан.
  • Жартастарға салынған суреттер мазмұны жағынан екі топқа бөлінеді:

1. Салт аттылар (түрік қағанаттарының әскери-саяси сипатын танытады. Олардың қолында ту бейнеленген), қаумалап аң аулау, көшіп-қону, жекпе-жек бейнеленген көріністер.

2. Аңдардың бейнлері.

 







Дата добавления: 2015-09-06; просмотров: 3311. Нарушение авторских прав

codlug.info - Студопедия - 2014-2017 год . (0.019 сек.) русская версия | украинская версия